Jak chronić się przed kleszczami?

1. Kim jest kleszcz?

2. Środowisko życia.

3. Zachowanie.

4. Choroby odkleszczowe.

5. Kleszcze w lesie, a kleszcze w mieście.

6. Jak żyć?

7. Dekalog kleszczowy

Jak się chronić przed kleszczami… to jedno z najczęściej zadawanych pytań przy temacie wyjścia do lasu. Informacji na temat kleszczy jest sporo. Można je znaleźć w Internecie, w gazetach, w telewizji. Jednak część z nich podaje sprzeczne treści. W tym artykule przeczytasz o najważniejszych faktach dotyczących kleszczy. Dowiesz się także o dwóch chorobach, które najczęściej dotykają nas, ludzi, oraz jak skutecznie im zapobiegać. Mam nadzieję, że przekonasz się również, że kleszcze same w sobie nie są takie straszne…

Kim jest kleszcz?

Kleszcz nie jest owadem, a pajęczakiem. Należy do tej samej grupy co roztocza. Przechodzi 3 stadia rozwojowe – larwa, nimfa, postać dorosła (samice i samce).

W Polsce występuje 19 gatunków kleszczy. Dwa najbardziej popularne to kleszcz łąkowy i kleszcz pospolity.

Kleszcz łąkowy jest większy i bardziej „kolorowy” od kleszcza pospolitego. Ich ulubione środowisko życia to podmokłe i wilgotne tereny. Jego aktywność zaczyna się przy temperaturach ok. 2-3 stopniach Celsjusza.

Kleszcz pospolity może się pojawiać przy 5-6 stopniach Celsjusza. Jednak to, że nasz termometr pokazuje 5 stopni, nie znaczy, że temperatura będzie taka sama w konkretnym miejscu, w którym przebywa kleszcz. W jego mikrosiedlisku może być ona zdecydowanie wyższa. W praktyce należy przyjąć, że kleszcze są aktywne już przy temperaturze powyżej 0 stopni.

Środowisko życia

Kleszcze – jak również pasożyty, które przenoszą – są świetnie przystosowane do życia w niskiej temperaturze. Zimę przeżywają w ziemi, a jaja składają w glebie pod kołderką ze ściółki.

Lubią względnie wilgotne tereny i takie, gdzie występuje roślinność w runie (trawy, paprocie, jagody), a także miejsca przechodzenia i bytowania zwierząt. W lasach o niższej warstwie roślinności, np. w borze suchym znacznie trudniej jest złapać kleszcza.

Ocieplenie klimatu sprzyja całorocznej aktywności kleszczy oraz zajmowaniu przez nie nowych terenów, położonych wyżej nad poziomem morza. Sprawia, że stają się bardziej skuteczne w roznoszeniu rozmaitych chorób.

Zachowanie

My, ludzie, jesteśmy dla kleszczy żywicielem przypadkowym. Ich główni żywiciele to małe ssaki, ptaki, jaszczurki, jeże, sarny, jelenie, lisy, psy czy koty. Dlatego właściciele zwierząt domowych mogą częściej znajdować kleszcze w swoim otoczeniu.

Kleszcze przyciąga temperatura ciała – im wyższa, tym lepiej, dlatego chętniej wybierają kobiety. Reagują również na stężenie CO2, czy osoby z szybszą przemianą materii.

Wbrew popularnemu mitowi, te stworzenia nie spadają na nas z drzew. One śpią w glebie, tam składają jaja, a jak z niej wychodzą, to szukają żywiciela – gryzonia, sarny, ptaka. Nie skaczą i nie fruwają, tylko wchodzą na małe rośliny, zazwyczaj do 1 metra – rzadziej na 1,5 metra i czekają na swojego żywiciela. Kleszcze zwykle “lądują” na naszych łydkach i potem wspinają się wyżej, szukając dogodnego miejsca dla siebie – stąd można je znaleźć nawet w okolicach głowy.

Choroby odkleszczowe

Kleszcze przenoszą wiele chorób. W tym artykule skupię się na dwóch, które najbardziej nas – ludzi – dotykają.

👉 Borelioza jest spowodowana infekcją bakteryjną. Jak donoszą różne źródła, do zakażenia nią dochodzi zwykle po 24 godzinach od wkłucia się kleszcza (choć wyjątkowo zdarza się, że szybciej. Głównie chodzi o sytuację kiedy kleszcz już wcześniej pił i nie jesteśmy jego bezpośrednim żywicielem). Dlaczego? Cytując moją koleżankę z branży, która zajmuje się badaniami nt. kleszczy dr inż. Annę Wierzbicką: „Borelioza śpi sobie w jelicie kleszcza i on musi najpierw coś zjeść żeby ją obudzić. Następnie musi się przesunąć w nim, wymieszać z jego śliną i dopiero potem jest nam przekazywana”. Tę chorobę można leczyć we wczesnej fazie przy pomocy antybiotyków.

👉 KZM czyli Kleszczowe Zapalenie Mózgu jest spowodowane infekcją wirusową. Wirus znajduje się w śliniankach kleszcza (znacznie bliżej niż bakterie boreliozy), dlatego do zakażenia dochodzi w kilka-kilkanaście minut od momentu wkłucia się kleszcza w naszą skórę. Jest to choroba rzadziej występująca niż borelioza, ale nie ma na nią lekarstwa. Za to można skutecznie jej zapobiec za pomocą szczepień. Na początek podaje się trzy dawki, a potem co pięć lat powtórzenie dawką przypominającą.

Tak naprawdę chorób przenoszonych przez kleszcze jest więcej, ale te dwie są najbardziej powszechne i najgroźniejsze dla człowieka.

Kleszcze w lesie, a kleszcze w mieście

Ptaki, dziki, lisy, sarny i myszy przenoszą kleszcze z lasów i łąk do miast – w ten sposób roznoszone są po środowisku. Jak wynika z badań naukowych, obecnie coraz łatwiej złapać kleszcza w mieście niż w lesie, i co ciekawe – miejski kleszcz z większym prawdopodobieństwem będzie nosicielem boreliozy.

Jak żyć?…

Kleszcze były, są i będą z nami. Nie każdy kleszcz przenosi choroby❗

Więc zamiast panikować warto wiedzieć jak właściwie postępować 🙂

Kilka wskazówek ode mnie. Nie traktujmy kleszczy jako pretekstu, żeby nie iść do lasu. Zabierzmy jednak długie spodnie i pełne buty. Po powrocie do domu jak najszybciej obejrzmy się i weźmy prysznic. A jeśli już mamy kleszcza i musimy go wyciągnąć, róbmy to prostym ruchem do góry przy pomocy pęsety lub “kleszczołapki” – nie kręćmy i niczym nie smarujmy. Ważne jest żeby usunąć kleszcza ze skóry jak najszybciej po wkłuciu.

Na koniec porady od eksperta – oto dekalog kleszczowy sporządzony przez specjalistę od kleszczy dr inż. Annę Wierzbicką z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Dekalog kleszczowy

1. Nie bój się – nie ma co się bać kleszczy i demonizować zagrożenia z ich strony. Aby żyć muszą napić się krwi. Niekoniecznie musi to być krew człowieka, kleszcze nie są wybredne.
2. Spodziewaj się ich wszędzie – spotkasz je w lesie, na łące, w parku a także na skwerkach osiedlowych i ogródkach działkowych.
3. Lubią wilgoć – kleszcze lubią wilgotne środowiska np. brzegi rzek, lasy mieszane.
4. Żadne ubranie nie zabezpieczy nas w 100 % – spodnie wpuszczone w buty (lub skarpetki) utrudniają kleszczom dobranie się do naszej skóry, ale nie chronią nas w 100%.
5. Ubieraj jasne kolory – kolor ubrań nie wpływa na ilość kleszczy, którą złapiemy, ale na jasnym ubraniu łatwiej jest je zauważyć i się ich pozbyć.
6. Obejrzyj się dokładnie po wyprawie – po powrocie z terenu trzeba się obejrzeć. Wszędzie. Kleszcze nie wpijają się od razu. Zwykle potrzebują kilku godzin na znalezienie odpowiedniego miejsca. Najlepiej weź prysznic – możesz spłukać część kleszczy.
7. Obejrzyj ubrania – ubranie dokładnie obejrzyj i wytrzep. Kleszcze mogą się ukrywać w szwach lub załamaniach kieszeni.
8. Zwracaj uwagę na łaskotanie – niektórzy czują, jak kleszcz po nich wędruje.
9. Spryskaj się środkami odstraszającymi – nie odstraszają one kleszczy w 100%, dlatego nie wolno rezygnować ze sprawdzenia ciała i ubrania. Gdy zrobicie jedno i drugie, macie jednak większe szanse na skuteczną obronę przed kleszczami.
10. Masz kleszcza – nie panikuj! Nie przypalaj go i nie smaruj tłustymi substancjami. Cała sztuka polega na uchwyceniu go jak najbliżej skóry i wyciągnięciu zdecydowanym ruchem.

Niech te wiadomości podane prze ekspertów w swojej dziedzinie stanowią wiarygodną podstawę do przygotowania do wyjścia do lasu i zniwelują strach przed kleszczami.

Autorką tekstu jest Dorota Stobiecka, leśniczka, przewodniczka kąpieli leśnych.