Najczęstsze problemy dzieci – natura spieszy z pomocą

Problemy dzieci z jakimi borykają, niezależnie od tego, czy jesteś nauczycielem czy rodzicem, sprawiają że na sercu jest znacznie ciężej. Gdy widzisz, jak zmagają się problemami, chciałbyś natychmiast pośpieszyć im z pomocą. Tylko że nie zawsze jest to takie proste, prawda? Czasem trudno znaleźć rozwiązanie od ręki. Dlatego mamy dla Ciebie prostą radę – zaufaj naturze. Wbrew pozorom, nie jest to cudowna mantra, ani myślenie życzeniowe. Chodzi tu o poparty nauką wpływ natury na rozwój psychiczny dzieci oraz ich zdrowie emocjonalne. Zobacz, jak to działa.

5 najczęstszych problemów naszych dzieci

Najnowsze statystyki wskazują, że dzieci w Polsce zmagają się z pięcioma głównymi problemami. Są nimi:

• spadek poczucia szczęścia,
• przemoc,
• problemy psychiczne,
• trudności z koncentracją,
• problemy emocjonalne.

Gdy już wystąpią, nierzadko wymagają pomocy psychologa dziecięcego lub terapeuty, który poprowadzi odpowiednią psychoterapię. Ale można też działać z wyprzedzeniem i zapobiegać takim problemom lub kontrolować ich symptomy. Zobacz, jak każdemu z nich możesz przeciwstawić uzdrawiającą moc natury.

Spadek poczucia szczęścia 

Badanie przeprowadzone przez UNICEF Polska wskazuje, że 40% dzieci i młodzieży w Polsce nie czuje się szczęśliwe. Stanowi to pogorszenie sytuacji o 16 punktów procentowych w porównaniu z 2019 rokiem. Szkoła jest źródłem stresu dla 70% dzieci, a pozostałe czynniki to samotność, problemy z rówieśnikami i przemoc.

Co na to natura? Zespół dr Kimbell przeprowadził badania wśród amerykańskich dzieci. Okazało się, że maluchy, które nie miały kontaktu z przyrodą, były bardziej podatne na depresję. Omijał je naturalny etap, na którym kształtuje się ich kreatywność i umiejętności społeczne (1). Stąd mogą przejawiać skłonność do wycofywania się z towarzystwa i samotności.

Problemy w szkole – przemoc 

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę zbadała, że w ostatnich latach wzrósł odsetek dzieci i nastolatków doświadczających przemocy fizycznej ze strony rówieśników (z 41% w 2013 roku do 48% w 2023 roku) i psychicznej (z 28% w 2013 roku do 43% w 2023 roku).

Tymczasem doświadczanie przyrody pobudza tak rzadko teraz używany zmysł dotyku. Młode ssaki naczelne mogą nawet umrzeć z powodu braku dotyku, a ograniczenie tych doznań zmysłowych powoduje u nich agresję. Wynika z tego, że prawidłowy rozwój zmysłu dotyku wpływa na nasze relacje społeczne. Potrzebujemy go do rozwiązywania konfliktów, a gdy zaniedbamy, pojawiają się zachowania agresywne (2).

Zaburzenia psychiczne u dzieci

Z raportu „Dzieci się liczą 2022” wynika, że w 2020 r. najczęściej rozpoznawano u dzieci nieprawidłowości: rozwojowe (rozwoju mowy i języka, umiejętności szkolnych, funkcji motorycznych, całościowego rozwoju), hiperkinetyczne (w tym ADHD), czy zaburzenia zachowania (65%; 108 546 osób). 

Jak do tego nie dopuścić? Najważniejsze są pierwsze lata życia dziecka, kiedy jego rozwój intelektualny jest ściśle związany z rozwojem ruchowym. Maluchy, które w tym czasie mają szansę spędzać czas na łonie natury, naturalnie podejmują aktywność ruchową. Ta rozwija ich kompetencje motoryczne, intelektualne i psychospołeczne.

W przeciwnym wypadku, nieprawidłowości rozwojowe zmysłu równowagi i koordynacji w uchu wewnętrznym mogą wpływać na inne ośrodki sensoryczne w mózgu. Dlatego też problemy ze zmysłem równowagi towarzyszą dzieciom z trudnościami emocjonalnymi, deficytem uwagi, problemami w nauce, wadami mowy, ze spektrum autyzmu, z dysleksją, ADHD i ADD (2, 3).

Trudności z koncentracją 

Wśród młodzieży ze szkół ponadpodstawowych, zapytanej, czy potrafi patrzeć i słuchać z uwagą, tylko około czterech na dziesięciu uczniów (41%) odpowiedziało twierdząco. Wśród nich jeden na czterech (25%) badanych wskazywało na problemy z koncentracją uwagi.

Jak można poprawić zdolność skupienia myśli naszych dzieci? Odpowiedź przybliżają badania przeprowadzone w Hiszpanii na grupie 2,5 tysiąca uczniów w wieku 7-10 lat. Sprawdzano roczny rozwój ich pamięci roboczej i oceny nieuwagi w odniesieniu do ekspozycji na zielone przestrzenie koło domu i szkoły oraz podczas drogi do szkoły. Wyniki badań wskazują na istotny związek między przebywaniem dzieci w otoczeniu zieleni a poprawą pamięci i zmniejszeniem problemów ze skupieniem uwagi (4). 

Ponadto wyniki 10-letnich badań Krajowej Grupy ds. Edukacji i Środowiska w USA z 2002 roku dowodzą, że edukacja w terenie poprawia wyniki nauki dzieci szkolnych oraz rozwija umiejętność rozwiązywania problemów, myślenia krytycznego i podejmowania decyzji (2).

Problemy emocjonalne 

W Polsce na depresję cierpi 2% dzieci w wieku 6–12 lat i aż 20% młodzieży. W skrajnych przypadkach prowadzi to do zachowań samobójczych. W 2023 roku liczba prób samobójczych wśród młodych osób przekroczyła 2,1 tysiąca, co oznacza, że każdego dnia prawie 6 niepełnoletnich osób podejmowało takie próby. 

Inny problem naświetla Fundacji UNAWEZA. Z przeprowadzonego przez nią badania wynika, że 65,9% uczniów chciałoby mieć większy szacunek do samego siebie, a 46% badanych cechuje się skrajnie niską globalną samooceną.

Natomiast obecny stan wiedzy wyraźnie pokazuje, że nastolatki borykające się z depresją i uzależnieniami o wiele lepiej radzą sobie z trudnościami i mają większe poczucie kontroli, gdy spędzają czas wśród przyrody (5).

Mówimy, że młodzież sprawia problemy wychowawcze? A może to środowisko, w jakim się wychowuje, fizycznie uniemożliwia im prawidłowe funkcjonowanie? Zadbaj o to, by Twoje dzieci przebywały blisko natury, a natura zadba o resztę.

Zapraszamy do zapisów do naszego newslettera po więcej wiedzy na temat Dzieci w Naturze.

Bibliografia:

1. Kimbell A.R., Schuhmann A., Brown H. et al. „More Kids in the Woods: Reconnecting Americans with Nature”, Journal of Forestry, vol. 107, no. 7, 373.
2. Louv R. „Ostatnie dziecko lasu. Jak ocalić nasze dzieci przed zespołem deficytu natury.” Warszawa: Mamania; 2014.
3. Michalak R., Parczewska T. „(Nie)obecność outdoor education w kształceniu szkolnym.” Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej; 2019.
4. Dadvand P., Nieuwenhuijsen M.J., Esnaola M. et al. „Green spaces and cognitive development in primary schoolchildren.” Proc Natl Acad Sci USA. 2015; 112(26):7937-42
5. Witman J.P. „The efficacy of adventure programming in the development of cooperation and trust with adolescents in treatment.” Therapeutic Recreation J. 1987; 21:22-29.
6. Simonienko K. „Terapia lasem w badaniach i praktyce” Poznań: Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM; 2021
7. Simonienko K., Murawiec S., Tryjanowski P. „Ekopsychiatria. Jak bliskość natury wspiera naszą psychikę.” Gliwice: Wydawnictwo Naukowe Helion; 2024